Choć Polska ma ambitną Politykę klimatyczną, zakładającą znaczące redukcje emisji gazów cieplarnianych, to w praktyce rząd podejmuje działania, które stoją z nią w sprzeczności, a więc takie, które Powodują (nie tylko na bieżąco, ale też długookresowo) wzrost emisji. Zarówno projekt polityki energetycznej do 2030 roku, jak limity proponowane w krajowym Planie rozdziału uprawnień do emisji CO2 (kPru) zakładały znaczący wzrost emisji. Jednak ze względu na politykę unii europejskiej Polska będzie zmuszona do ich obniżenia. Dotyczy to już okresu 2008-12, w którym obowiązuje limit narzucony Przez komisję europejską w kPru. Znacznie większe ograniczenia będą musiały nastąpić w latach 2013-2020. Wynika to z nowego Pakietu ekoenergetcznego UE, zaakceptowanego politycznie przez Polskę w 2007 roku.
Od 2002 roku Polska jest stroną Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych
w sprawie zmian klimatu. Ratyfikując Protokół, Polska zobowiązała się do 2012 r. zredukować wielkość swoich emisji gazów cieplarnianych o 6% w stosunku do roku 1988. W związku z wynegocjowaniem korzystnego roku referencyjnego – 1988, po którym doszło do załamania produkcji przemysłowej i gwałtownego spadku emisji, Polska dysponuje obecnie znaczną rezerwą (ok.130 mln ton rocznie) w stosunku do zobowiązań podjętych w Kioto. Nawet najbardziej optymistyczne prognozy rozwoju gospodarczego nie dają podstaw, by cel w postaci osiągnięcia 6% redukcji emisji został zagrożony.
Jednak, będąc od 2004 roku członkiem Unii Europejskiej, Polska przyjęła na siebie bardziej restrykcyjne cele odnośnie ochrony klimatu. Wynika stąd m.in. konieczność wypełnienia zobowiązań zawartych w dyrektywie nr 2001/80/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z dnia 23 października 2001 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych źródeł spalania paliw, dotyczących redukcji m.in. emisji CO2, co jest pośrednio związane także z redukcją CO2 i ogólnie gazów cieplarnianych. Nowszym dokumentem, wymuszającym dodatkowe w stosunku do Protokołu z Kioto redukcje, jest dyrektywa 2003/87/ WE Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z 2003 r., ustanawiająca system handlu przydziałami emisji we Wspólnocie. Dyrektywa wymaga od wybranych sektorów przemysłu ograniczenia emisji do przydzielonych poziomów w dwóch okresach: 2005-2007 oraz 2008- 2012.
Najważniejszą branżą z punktu widzenia emisji gazów cieplarnianych jest sektor energetyczny, który odpowiada za ponad połowę emitowanego w Polsce CO2. Obecnie rozpoczyna się proces modernizacji istniejących i budowy nowych, bardziej efektywnych bloków energetycznych, jednak w dalszym ciągu opartych na węglu. Spełnienie wymagań obu ww. dyrektyw dla polskiej energetyki jest trudnym wyzwaniem, które wynika m.in. z zaniedbań i zbyt późnego podjęcia działań dostosowawczych.
Sejm i rząd przyjęły kilka dokumentów politycznych, odnoszących się do ograniczenia emisji CO2 i innych gazów cieplarnianych. Najważniejszym z nich jest “Polityka klimatyczna Polski. Strategie redukcji emisji gazów cieplarnianych w Polsce do roku 2020”, przyjęta przez Radę Ministrów w 2003 roku. Zakłada ona redukcję emisji gazów powodujących efekt cieplarniany, w tym CO2, o 40% do roku 2020 w porównaniu z rokiem 1988.
Jednocześnie jednak rząd zaakceptował inne dokumenty, zakładające wzrost emisji, które mogą doprowadzić do niewykonania celów polityki klimatycznej. Z Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do emisji CO2 na lata 2008-2012 (KPRU), projektu Polityki energetycznej Polski do roku 2030 (PEP ‘2030) i Polityki Transportowej Państwa na lata 2005-2025 wynika, że emisje CO2 będą w naszym kraju coraz większe. Przyjmując liniową ścieżkę dojścia do celu Polityki klimatycznej – redukcji emisji gazów cieplarnianych o 40% - wielkość emisji gazów szklarniowych z instalacji uczestniczących w handlu emisjami powinna wynieść średniorocznie nie więcej niż 212 milionów ton CO2. Tymczasem projekt PEP ‘2030 zakłada wzrost emisji do poziomu 346 milionów ton CO2 w 2020 r. Emisje zaproponowane w KPRU 2008-2012 były również znacznie większe (259,7 mln ton CO2 rocznie). Ostatecznie Komisja zatwierdziła je na poziomie 208,5 mln ton CO2 dla KPRU II na lata 2008-2012.
Realizacja krajowej polityki w zakresie ochrony klimatu sprowadza się do działań na rzecz wdrożenia systemu handlu emisjami, czyli implementacji dyrektywy 2003/87/WE poprzez wdrożenie Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do Emisji CO2, aktualnie na lata 2008- 2012. Przygotowanie KPRU wynika z ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji. Ustawa, wraz z aktami wykonawczymi, przenosi do prawa polskiego zasady funkcjonowania wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji.
W dokumentach oficjalnych przyjętych w kraju trudno zatem doszukać się długookresowej i spójnej wizji realizacji polityki ochrony klimatu, a polityka klimatyczna rzadko jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji gospodarczych.
Pakiet eko-energetyczny UE „3x20%”
Wobec zwiększającej się zawartości dwutlenku węgla w atmosferze, który w znacznej mierze przyczynia się do zwiększania efektu cieplarnianego oraz wobec rosnącego zagrożenia zmianami klimatycznymi, w UE wytyczone zostały nowe cele dotyczące polityki energetycznej, a także zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. Odnawialne źródła energii, podobnie jak efektywność energetyczna, traktowane są jako środki ograniczające koszty spełnienia wymogów klimatycznych, a dodatkowo jako źródło poprawy bezpieczeństwa energetycznego i konkurencyjności gospodarki.
Rada Europejska (w tym przedstawiciele Polski) zaakceptowała nowe cele w marcu 2007 r. W ramach wewnętrznego rynku, w stosunku do 2005 r. Unia Europejska zobowiązała się do 2020 roku:
- zmniejszyć swoje emisje CO2 o co najmniej 20%, lub o 30% jeśli do tego zobowiązania dołączy reszta świata,
- zwiększyć produkcję energii ze źródeł odnawialnych do poziomu 20% w bilansie energii pierwotnej1 oraz udział biopaliw do 10%,
- ograniczyć zużycie energii o 20%.
Projekt Dyrektywy o promocji wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych, jest jednym z elementów pakietu ww. reform zwanego potocznie „3 x 20%”. Zgodnie z nim Polska ma mieć w 2020 r. 15% udział źródeł odnawialnych w zużyciu energii finalnej brutto, aby razem z innymi krajami członkowskimi UE mogła osiągnąć 20% cel.
Nowy cel dla Polski nie powinien zaskakiwać. Już w 2001r. została zatwierdzona przez Sejm Strategia rozwoju energetyki odnawialnej, która była do tej pory najważniejszym dokumentem dla rozwoju odnawialnych źródeł energii. Strategia, jako jedyny dla sektora OZE kierunkowy i obowiązujący dokument, powinna zostać poddana aktualizacji, tak aby po przyjęciu pakietu ekoenergetycznego mogła stać się, razem z planem wykonawczym, instrumentem jego wdrożenia w zakresie energetyki odnawialnej. Rząd, przyjmując Strategię, zobowiązał się do zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie paliwowo – energetycznym kraju do 7,5% w roku 2010 i do 14% w roku 2020 w strukturze zużycia nośników pierwotnych. Realizacja przyjętych celów do 2010 r. pozwoliłaby na zredukowanie emisji gazów cieplarnianych o około 25 mln ton rocznie oraz stworzenie dodatkowych 30-40 tys. miejsc pracy. Cel zawarty w Strategii na 2020 r. jest nieco wyższy od propozycji dla Polski przedstawionej przez Komisję Europejską w projekcie pakietu klimatycznego. Realizacja celów obu dokumentów wymaga jednak zaktywizowania obecnie prowadzonej przez rząd polityki wobec odnawialnych źródeł energii i skupienia się na realizacji celów długookresowych.
Wobec propozycji nowego celu ilościowego rozwoju energetyki odnawialnej na 2020 r. i jego silnego związku z polityką ochrony klimatu, Strategia wymaga pilnej aktualizacji i konkretyzacji w postaci zintegrowanego „planu działań” dla energetyki odnawialnej do 2020 r. Autorzy niniejszego raportu uwzględnili wytyczne pakietu klimatycznego UE dla Polski w tworzeniu nowego długookresowego scenariusza rozwoju sektora energetycznego.
Przypisy:
1. Na dalszym etapie prac nad pakietem, cel 20% odniesiony został do zużycia energii finalnej.
